Tezgah ve Makine Periyodik Kontrolü
Endüstriyel üretimin temel bileşenlerinden biri olan makine ve takım tezgahları; yüksek hızda hassasiyetle ve güvenli bir biçimde çalışmak zorundadır. Metal ve diğer sert malzemeleri kesme, şekillendirme, delme, tornalama, frezeleme ve taşlama gibi işlemlerle işleyen bu ekipmanların düzenli kontrolü, üretim hatlarının aksamaması ve iş kazalarının önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Yasal Mevzuat Ne Diyor? Kontrol Zorunlu mu?
Evet, makine ve tezgahların periyodik kontrollerini yaptırmak bir zorunluluktur. Kontrol süreçleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çıkarılan “İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği” ne (Ek III Bölüm 2.4. Tezgahlar maddesi) dayanmaktadır. Özellikle 18 Şubat 2022 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliği ile makine ve takım tezgahları, periyodik kontrol zorunluluğu getirilen ekipmanlar arasına net bir şekilde dahil edilmiştir.
Makine ve tezgahların periyodik kontrollerini yaptırma sorumluluğu tamamen işverene aittir.
Periyodik Kontrol Süresi Ne Kadardır? (Ne Sıklıkla Yapılır?)
Yönetmelikte, ulusal ve uluslararası standartlarda aksine bir süre belirtilmemişse veya imalatçının özel bir öngörüsü yoksa, makine ve tezgahların periyodik kontrol süresi azami 1 (bir) yıldır.
Ancak bu süre; işyeri ortam koşulları, ekipmanın kullanım sıklığı, yaşı ve risk değerlendirmesi sonuçlarına bağlı olarak daha da sıklaştırılabilir.
Periyodik Kontrolleri Kimler Yapmaya Yetkilidir?
İşletmenizdeki tezgahların kontrolünü herkes yapamaz. Mevzuata göre bu kontrolleri yapmaya yetkili kişiler şunlardır:
- Makine Mühendisleri
- Mekatronik Mühendisleri
- Makine veya Metal Eğitimi Bölümü Mezunu Teknik Öğretmenler
- Makine Teknikerleri veya Yüksek Teknikerleri
Önemli Uyarı: 17 Haziran 2021 tarihinden itibaren, bu kontrolleri yapacak olan personelin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sistemine kayıtlı, kalıcı bir EKİPNET numarasına sahip olması zorunludur. Aksi taktirde hazırlanan raporlar geçersiz sayılır.
Periyodik Kontrolü Yapılan Başlıca Makine ve Tezgahlar
Uzman ekipler tarafından standartlara uygun olarak periyodik muayenesi yapılan başlıca ekipmanlar ve tabi oldukları standartlar şunlardır:
| Ekipman Adı | İlgili Kontrol Standardı | Periyodik Kontrol Dönemi |
|---|---|---|
| Hidrolik Presler | TS EN ISO 16092-3 / TS EN 693+A2 | 1 Yıl |
| Mekanik Presler | TS EN ISO 16092-1 / TS EN 692+A1 | 1 Yıl |
| Torna Tezgahları | TS EN ISO 23125 | 1 Yıl |
| Freze Tezgahları | TS EN 16090-1 / TS EN 13128+A2 | 1 Yıl |
| CNC İşleme Merkezleri | TS EN 16090-1 / TS EN 12417+A2 | 1 Yıl |
| Hareketsiz Taşlama Makineleri | TS EN ISO 16089 | 1 Yıl |
| Ağaç İşleme Tezgahları | TS EN 847-3 | 1 Yıl |
| Delme Makineleri (Matkaplar) | TS EN 12717+A1 | 1 Yıl |
| Giyotin Makaslar | TS EN 13985+A1 | 1 Yıl |
Not: Test ve deneyler, Makine Emniyeti Yönetmeliği ve ilgili standartların gerektirdiği fiziksel, mekanik ve görsel aşamaları kapsar.
Takım Tezgahı Nedir ve Endüstrideki Yeri Neden Önemlidir?
“Takım tezgahı”, metal ve diğer sert malzemeleri kesme, şekillendirme, delme, tornalama, frezeleme ve taşlama gibi işlemlerle işleyen makinelerdir. Bu tezgahlar, hammaddeyi belirli ölçülerde ve toleranslar dahilinde işleyerek nihai ürüne veya ara parçaya dönüştürürler. Otomotivden havacılığa, savunma sanayiinden yedek parça üretimine kadar imalat süreçlerinin bel kemiğini oluştururlar.
Endüstriyel tesislerde en sık kullanılan ve periyodik muayenesi zorunlu olan takım tezgahları genellikle şunlardır:
- Tornalar: Kendi ekseni etrafında dönen iş parçasının üzerinden kesici bir alet yardımıyla talaş kaldırarak şekillendirme yapan tezghahlardır.
- Freze Tezgahları: Kendi ekseninde dönen kesici takımlar kullanarak, sabitlenmiş malzemenin üzerinden parça alan (talaş kaldıran) çok yönlü makinelerdir.
- Matkap Tezgahları: Malzemeler üzerinde çeşitli çap ve derinliklerde delik açmak için kullanılan temel sanayi ekipmanlarıdır.
- Taşlama Tezgahları: İşlenmiş parçaların yüzeylerini hassas bir şekilde düzeltmek, pürüzsüzleştirmek ve istenilen yüzey kalitesine ulaştırmak için kullanılır.
- CNC (Bilgisayar Kontrollü) Tezgahlar: Geleneksel işleme yöntemlerini bilgisayar yazılımları ile birleştirerek, çok karmaşık parçaların bile yüksek hassasiyetle, insan hatasından bağımsız ve seri olarak üretilmesini sağlayan modern tezgahlardır.
Periyodik Bakım ile Periyodik Kontrol Arasındaki Fark Nedir?
Sektörde en çok karşılaşılan konulardan biri bakım ile kontrolün aynı şey sanılmasıdır.
- Periyodik Bakım: İmalatçı tarafından yetkilendirilmiş servisler veya işyeri personeli tarafından günlük, haftalık veya aylık olarak yapılan yağlama, parça değişimi ve onarım işlemleridir.
- Periyodik Kontrol (Muayene): Bağımsız ve tarafsız muayene kuruluşları veya Ekipnet yetkili personelleri tarafından yapılan, cihazın iş sağlığı ve güvenliği standartlarına uygun çalışıp çalışmadığını test eden yasal denetimdir. Periyodik kontrol yapan bağımsız kuruluşlar, tarafsızlık ilkesi gereği ekipmanlara bakım veya tamir yapamazlar.
Makine ve Tezgah Kontrolünü Yaptırmamanın Cezası Nedir?
Makine ve tezgahların periyodik kontrollerini yaptırmamanın idari para cezaları oldukça ağırdır ve bu cezalar her yıl Yeniden Değerleme Oranında artırılmaktadır. İdari para cezaları; işletmenin çalışan sayısına (1-10, 10-49, 50 ve üzeri) ve tehlike sınıfına (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) göre kademeli olarak uygulanmaktadır. Kontrolü yapılmayan makinelerin kullanımı sonucu yaşanacak olası iş kazalarında ise hukuki ve vicdani sorumluluk tamamen işverene aittir.
Neden Bizi Tercih Etmelisiniz?
İşletmenizde üretim sürekliliğini sağlamak, arıza risklerini önceden tespit etmek, iş kazalarının önüne geçmek ve idari para cezalarından korunmak için yasal mevzuatlara tam uyumlu çalışmak şarttır.
Uzman mühendis kadromuz, gelişmiş kalibre ölçüm cihazlarımız ve Bakanlık onaylı Ekipnet yetkimizle tezgahlarınızın periyodik kontrollerini uluslararası standartlarda gerçekleştiriyor ve sonuçları dijital/basılı ortamda hızlıca tarafınıza raporluyoruz. Diğer periyodik kontrollerimizi periyodik kontrol sayfamızdan inceleyebilirsiniz.