Caraskal Periyodik Kontrolü
Caraskal periyodik kontrolü, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereğince yılda en az 1 defa yapılması yasal olarak zorunlu olan teknik muayenedir. İlgili standartlarda farklı bir süre öngörülmemişse, işletmelerde ağır yüklerin kaldırılması ve taşınmasında kullanılan tüm manuel (zincirli/kollu) ve elektrikli caraskalların muayeneleri en geç 12 aylık periyotlarla tamamlanmalıdır.
Yetkili mühendisler tarafından gerçekleştirilen bu kontroller; iş kazalarının önüne geçilmesini sağlarken yasal denetimlerde cezai yaptırımlarla karşılaşmanızı engeller ve ekipman ömrünü uzatır.
Caraskal Periyodik Kontrolü Hangi Standartlara Göre Yapılır?
Caraskalların periyodik muayenesi; iş güvenliği mevzuatı, üretici kriterleri ve ulusal/uluslararası standartlara tam uyum içinde gerçekleştirilir:
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Kaldırma ve İletme Ekipmanları Hükümleri)
TS ISO 7592: Kalibre edilmiş, yuvarlak çelik baklalı kaldırma zincirleri – Uygun kullanım ve bakım kılavuzu
TS EN 14492-2: Vinçler – Güç tahrikli vinçler ve caraskallar standardı
TS EN ISO 9712: Tahribatsız muayene (NDT) personeli yeterlilik standardı (gerektiğinde kanca/kaynak kontrolleri için)
Caraskal Kontrolü Nasıl Yapılır? (Muayene Aşamaları)
Uzman denetçiler tarafından işletme sahasında gerçekleştirilen caraskal kontrolü, üç ana teknik aşamadan oluşur:
1. Görsel Muayene ve Genel Yapı Kontrolü
Ekipmanın mekanik aksamı, gövdesi ve taşıyıcı hatları incelenir:
- Taşıyıcı karkas, montaj noktaları, kaynak bağlantıları ve cıvataların durumu,
- Yük zinciri ve tahrik zincirinde uzama, aşınma, çatlak, korozyon veya deformasyon varlığı,
- Alt ve üst kancaların güvenlik mandalları, kanca ağız açıklığı ölçümleri ve deformasyon kontrolü,
- Motor grubu muhafazası, yağ kaçakları, aşırı sürtünme ve mekanik ses tespiti.
2. İşlevsellik ve Güvenlik Donanımı Testleri
Caraskal yüksüz durumdayken tam çalışma sınırları boyunca çalıştırılır:
- Kumanda butonları, acil durdurma (acil stop) butonunun aktifliği,
- Alt ve üst sınır kesici sviçlerin (limit switch) hassasiyeti,
- Fren sisteminin kavrama ve boşaltma tepkileri,
- Sesli ve ışıklı ikaz mekanizmaları ile yön/kapasite etiketlerinin okunabilirliği test edilir.
3. Yük Deneyleri (Statik ve Dinamik Testler)
İşletme tarafından beyan edilen azami kaldırma kapasitesine göre şu testler uygulanır:
- Dinamik Yük Testi: Caraskal, beyan edilen yük kapasitesinin 1,1 katı ile tüm hareket yönlerinde çalıştırılarak frenleme performansı ve motorun yük altındaki davranışı test edilir.
- Statik Yük Testi: Elektrikli ve pnömatik sistemlerde beyan yükünün en az 1,25 katı, manuel (kollu/zincirli) caraskallarda ise 1,5 katı test yükü yerden 10–20 cm kaldırılarak belirli bir süre havada asılı tutulur. Bu süreçte askı donanımında kaçırma, sarkma veya deformasyon olup olmadığı ölçülür.
Caraskal Periyodik Kontrol Parametreleri
Aşağıdaki tabloda standart bir caraskal muayenesinde uygulanan test ve kabul kriterleri özetlenmiştir:
| Kontrol Kriteri | Standart / Şartname Değeri | Uygulama Şekli |
| Yasal Kontrol Periyodu | Yılda en az 1 kez | Yönetmelik standardı |
| Dinamik Test Katsayısı | Kapasitenin 1,1 katı | Yük altında hareket testi |
| Statik Test (Elektrikli) | Kapasitenin 1,25 katı | Yükü askıda tutma testi |
| Statik Test (Manuel) | Kapasitenin 1,5 katı | Yükü askıda tutma testi |
| Kanca Ağız Açıklığı | Orijinal ölçünün maks. %10 aşımı | Kumpas ile ölçüm |
| Zincir Bakla İncelmesi | Nominal çapın maks. %10 aşınması | Kumpas ile ölçüm |
Caraskal Kontrolünü Kimler Yapabilir?
Yönetmelik gereği caraskal periyodik kontrolleri yalnızca şu yetkili kişiler tarafından yapılabilir:
- Makine Mühendisleri,
- Makine veya Metal Eğitimi Bölümü mezunu Teknik Öğretmenler,
- Makine Teknikerleri ve Yüksek Teknikerler.
Kontrolü yapan uzmanın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın EKİPNET sistemine kayıtlı olması ve geçerli bir Kayıt Numarası bulunması zorunludur. EKİPNET numarası bulunmayan personellerin hazırladığı raporlar Bakanlık iş müfettişlerince geçersiz sayılır.
Caraskal Periyodik Kontrol Raporu Neden Önemlidir?
- İş Güvenliği Denetimleri: Çalışma Bakanlığı müfettişlerinin denetimlerinde caraskal kontrol raporu doğrudan talep edilen zorunlu evraklardandır.
- Kaza Riskinin Sıfırlanması: Aşınmış bir yük zincirinin ya da tutmayan bir frenin erken teşhisi ölümcül iş kazalarını engeller.
- Maddi ve Hukuki Koruma: Olası bir kazada işverenin kusur oranının belirlenmesinde geçerli periyodik kontrol raporu birincil hukuki delildir.
- Süreç ve İtibar Sürekliliği: ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği sertifikasyon süreçlerinin eksiksiz yürütülmesini sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Caraskal periyodik kontrol süresi ne kadardır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Tablo-2 uyarınca, standartlarda daha kısa bir süre belirtilmediği sürece azami kontrol süresi 1 yıldır.
Seyyar veya az kullanılan caraskallar da kontrole tabi midir?
Evet. İşletme sınırları içinde bulunan ve aktif kullanılan tüm manuel veya motorlu caraskallar (bakım atölyesindeki seyyar donanımlar dahil) kullanım sıklığına bakılmaksızın yılda en az 1 kez denetlenmelidir.
Test yüklerini işletme mi temin etmelidir?
Test esnasında kullanılacak sertifikalı veya ağırlığı net olarak doğrulanmış test yükleri kural olarak işveren/işletme tarafından hazırlanır. Muayene kuruluşu bu yüklerin katsayılara uygunluğunu denetler.
Caraskal muayenesinde "Kusurlu/Uygun Değildir" raporu verilirse ne olur?
Tespit edilen uygunsuzluk (örneğin kanca mandalının kırık olması veya fren kaçırması) giderilene kadar caraskal kırmızı etiket ile mühürlenmeli veya kullanım dışı bırakılmalıdır. Eksiklik tamamlandıktan sonra yeniden uygunluk onayı verilir.
