Hava Tankı Periyodik Muayenesi Kimler Tarafından Yapılır? | Yasal Kapsam ve Kurallar
Endüstriyel tesislerde ve atölyelerde kullanılan basınçlı hava tankları, kompresörden gelen havanın akış dinamiğindeki dalgalanmaları azaltarak sistemin daha stabil ve verimli çalışmasını sağlar. Ancak, 0,5 bar’dan daha yüksek iç basınç değerlerine maruz kalan bu kaynaklı kaplar, yapıları gereği ciddi iş güvenliği riskleri taşır. İş güvenliğini sağlamak ve yasal mevzuatlara uymak adına bu tankların düzenli olarak test edilmesi şarttır.
Arama motorlarında en çok merak edilen ve kritik bir yasal detay olan “hava tankı periyodik muayenesi kimler tarafından yapılır” sorusunun cevabı, doğrudan iş güvenliği yönetmelikleri ile güvence altına alınmıştır. İşte bu sürecin yasal boyutu, yetkili kişiler ve test standartlarına dair bilmeniz gereken her şey.
Hava Tankı Periyodik Muayenesi Kimler Tarafından Yapılır?
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapacak kişilerin uzmanlık alanları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği tarafından açıkça belirlenmiştir. Yasal mevzuata göre hava tankı periyodik muayenesini yapmaya yetkili olan kişiler şunlardır:
· Makine mühendisleri.
· Metalürji ve malzeme mühendisleri.
· Makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler.
· Makine teknikerleri veya makine yüksek teknikerleri.
· Yetkili teknik yöneticiler.
Önemli İstisna: Tankın durumu hidrostatik test yapılmasına uygun değilse ve alternatif olarak “Tahribatsız Muayene (NDT)” yöntemleri kullanılacaksa, yetki sınırları değişir. Tahribatsız muayene işlemleri yalnızca TS EN ISO 9712 standardına göre özel eğitim almış olan mühendisler, teknik öğretmenler, teknikerler veya yüksek teknikerler tarafından uygulanabilir.
Periyodik Muayene Hangi Sıklıkla Yapılmalıdır?
· İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereğince basınçlı hava tanklarının periyodik kontrollerinin yılda en az 1 (bir) kez yapılması kanunen zorunludur.
· Cihazın ilk kurulumu yapılıp kullanıma alınmadan önce muayenesi mutlaka yapılmalıdır.
· Tank üzerinde bir revizyon yapıldığında veya tamir/bakım işlemlerinden sonra bu kontrollerin yenilenmesi şarttır.
Hava Tankı Kontrolleri Nasıl Yapılır?
Hava tankı muayenelerinde temel prensip, uzman personelin standartlarda belirtilen kriterleri uygulamasıdır. Test işlemi genel kontrollerle başlar ve spesifik basınç testleri ile devam eder.
1. Genel ve Gözle Kontrol Aşaması
- Kompresör ve hava tankı yerleşimi incelenir.
- Tankın dış çeperi ve kaynak dikişleri korozyon veya deformasyona karşı gözle kontrol edilir.
- Uyarı levhaları, sicil kartı ve kapasite etiketlerinin varlığı teyit edilir.
2. Hidrostatik Test (Temel Yöntem)
Yönetmeliklerde aksi bir durum belirtilmediği sürece, hava tanklarına uygulanması gereken asıl test hidrostatik basınçlandırma testidir.
- İşleme başlamadan önce hava tankının elektrik bağlantısı kesilir ve içindeki hava tamamen boşaltılır.
- Bağlantılar ve emniyet ventilleri sökülerek körlenir.
- Tank içerisinde hiç hava kalmayacak şekilde tamamen su ile doldurulur.
- Tankın çalışma (işletme) veya tasarım basıncının 1,5 katı oranında hidrostatik test basıncı uygulanır.
- Tank bu basınç altında 15 dakikadan az olmamak kaydıyla bekletilir ve kaçak/basınç düşmesi olup olmadığı incelenir.
3. Tahribatsız Muayene Yöntemleri (NDT)
İşletme şartları gereği hidrostatik test yapmanın imkânsız olduğu zorunlu durumlarda, standartlarda belirtilen tahribatsız muayene yöntemlerine başvurulur. Bu yöntemler şunlardır:
- Ultrasonik kalınlık ölçme yöntemi.
- Radyografik kontrol.
- Manyetik parçacık ile muayene.
- Sıvı emdirme (penetran sıvısı) ile muayene.
- Girdap akımları (Eddy akımı) yöntemi.
|
Test Yöntemi |
Uygulama Durumu |
Kullanılan Malzeme/Araç |
Uygulama Basıncı |
|
Hidrostatik Test |
Birincil ve varsayılan test yöntemidir. |
Su, Kalibrasyonlu Manometre |
Çalışma basıncının 1,5 katı |
|
Tahribatsız Muayene (NDT) |
Hidrostatik testin yapılamadığı istisnai durumlarda uygulanır. |
Ultrasonik cihazlar, Manyetik partiküller |
Ek basınç uygulanmaz |
İlgili Yönetmelikler ve Standartlar
Yönetmelikler gereğince uygulanan her testin yasal bir standardı bulunmalıdır. Raporlama ve test işlemleri aşağıdaki standartlara harfiyen uyularak gerçekleştirilir:
- TS 1203 EN 286-1: Basit alev almayan, basınçlı hava veya azot depolamak için tasarlanmış genel amaçlı basınçlı tanklar standardı.
- TS EN 13445-5: Ateşle temas etmeyen basınçlı kapların muayene ve deney standartları.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği.
- Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği
Periyodik Muayene Yaptırılmazsa Ne Olur?
Kanunlarla süresi belirlenmiş periyodik muayenelerin yaptırılmaması durumunda, ortaya çıkabilecek tüm olumsuzluklardan iş yeri sahibi sorumludur. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile TSE tarafından yapılan denetimlerde, tankın muayenesinin yapılmadığı tespit edilirse işletmeye ciddi cezai yaptırımlar uygulanır.
Bunun yanı sıra, periyodik olarak kontrol edilmeyen bir tankta meydana gelebilecek bir emniyet valfi arızası (emniyet valfi basıncın %10’undan fazla artmasına izin vermeden açılacak yapıda olmalıdır) doğrudan patlama riski yaratır ve telafisi olmayan iş kazalarına sebep olur. Uygunsuzluk tespit edilen tankların eksiklikleri acilen giderilmeli ve onarım sonrası tekrar muayene edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S)
Hava tankı periyodik muayenesini kimler yapabilir?
Hava tankı periyodik kontrollerini yasal olarak makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine teknikerleri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Tahribatsız muayene yapılacaksa, bu kişilerin ilgili standartlara göre özel eğitim almış olması şarttır.
Hava tankı periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre hava tanklarının periyodik muayenesi yılda en az 1 (bir) kez yapılmak zorundadır.
Hidrostatik basınç testi nasıl uygulanır?
Tankın içindeki hava tamamen tahliye edilip tank su ile doldurulur. Ardından, tankın çalışma veya tasarım basıncının 1,5 katı oranında basınç uygulanarak en az 15 dakika boyunca kaçak veya deformasyon olup olmadığı gözlemlenir.
İşletme şartları veya ekipmanın özelliği gereği hidrostatik testin yapılamadığı durumlarda; ultrasonik ölçüm, radyografik kontrol veya manyetik parçacık gibi tahribatsız muayene (NDT) yöntemleri uygulanır.
Hava tankı muayenesini yaptırmamanın cezası var mıdır?
Evet, kanunen zorunlu olan periyodik muayenelerin yaptırılmaması durumunda sorumluluk iş yeri sahibine aittir. Bakanlık ve TSE denetimlerinde muayenesiz tank tespit edildiğinde işletmeye cezai işlem uygulanmaktadır.
Diğer basınçlı kapların periyodik kontrollerini inceleyebilirsiniz.
